មាន

ទម្រង់សង្ខេបទាំងបួន

តើពាក្យមានមានន័យយ៉ាងម៉េចខ្លះទៅ?
បើសិនជាយើងពិនិត្យមើលទៅ យើងឃើញថា មានទម្រង់ដល់ទៅ៤។ ដែលទម្រង់នីមួយៗមានលក្ខណៈខុសៗ។ ចំពោះន័យវិញក៏ឃើញថា មានលក្ខណៈផ្សេងគ្នាខ្លះដែរ។ ប៉ុន្តែ យើងមិនអាចបង្ហាញថា ន័យ នៃពាក្យ មាន នោះ ខុសគ្នាយ៉ាងម៉េចខ្លះ យើងមិនទាន់ហ៊ានថាឲ្យច្បាស់នោះទេ។ ប៉ុន្តែ បើសិនជាយើងមើលទៅលើទម្រង់នៃវេយ្យាករណ៍ យើងហ៊ានថា យើងវាមានលក្ខណៈផ្សេងពីគ្នាច្បាស់លាស់។ ខាងក្រោយនេះ គឺជាទម្រង់នីមួយៗដែលយើងបានទាញចេញពីការប្រើប្រាសប្រចាំថ្ងៃ។

ទម្រង់ទីមួយ

១. មាន ដែលជាគុណនាម តែងតែនៅជាប់នឹងនាមខាងមុខជានិច្ច។ ហើយវាមានមុខងារជាអ្នក(មាន)បង្កើតពាក្យនាមសព្ទជាគុណនាម។ ប្រសិនបើយើងសាកល្បងពិសោធមើលតាមវិធី ក/ គាត់ជាមនុស្សល្អ។ គាត់ជាមនុស្សមានចិត្ត។ ប៉ុន្តែ យើងមិនអាចដាក់កិរិយានៅក្រោយមនុស្សដែលស្ថិតនៅក្នុងសម្ព័ន្ធដូចនេះបានទេ។ ?គាត់ជាមនុស្សទៅផ្ទះ។ ?គាត់ជាមនុស្សញ៉ាំកាហ្វេ។ ចំណែកឯ *ខ្មែរជាមនុស្សញ៉ាំបាយ បារាំងជាមនុស្សញ៉ាំនំប៉័ង។ នោះយើងអាចស្ដាប់បាន ប៉ុន្តែមិនមែនជាគុណនាមនោះទេ គឺជាតម្លៃនៃនាមខាងមុខ(មនុស្ស) ព្រោះយើងមិនអាចថា ខ្មែរជាមនុស្សដ៏ញ៉ាំបាយ បាននោះទេ។ ខ/ ខ្ញុំមានផ្ទះដ៏ល្អមួយខ្នង។ ខ្ញុំមានផ្ទះដ៏មានតម្លៃមួយខ្នង ប៉ុន្តែយើងមិនអាចថា ខ្ញុំដ៏មានផ្ទះមានតម្លៃមួយខ្នងនោះទេ ព្រោះមាននោះមិនមែនជាគុណនាម។ (សូមបញ្ជាក់៖ វិធីប្រើដ៏ជាគំនិតរបស់លោក?)។

ទម្រង់ទីពីរ

២. មាន ដែលជាកិរិយា ប៉ុន្តែកិរិយានេះ ជាប្រភេទកិរិយគុណប្រធាន ហើយប្រហាក់ប្រហែលនឹងទម្រង់ទី៤ដែរ គ្រាន់តែវាមានទម្រង់ច្បាស់លាស់ក្នុងល្បះ ពោល(ប្រធាន កិរិយា កម្មបទ ។) ហើយសម្ព័ន្ធនៃប្រធាននិងកម្មបទមានភាពជិតស្និទនឹងគ្នាដែលបង្ហាញពីលក្ខណៈជារបស់។ ខ្ញុំមានលុយ គឺលុយជារបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំមានគំនិតមួយ គឺគំនិតមួយជារបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំមានចិត្តស្រឡាញ់នាង គឺចិត្តរបស់ខ្ញុំស្រឡាញ៉នាង។ (បញ្ជាក់៖ កុំច្រឡំនឹងជាដែលជាកិរិយាគុណប្រធានដែលជាកិរិយាឆ្លុះប្រធាននឹងកម្មបទ ដែលកម្មបទជាប្រធាន ប្រធានជាកម្មបទ)។

ទម្រង់ទីបី

៣. មាន ជាជំនួយកិរិយា(បំណែបពេល)ដែលបញ្ជាក់ពីអតីតកាល ដែលអ្នកសួរនិងអ្នកឆ្លើយដឹងអំពីពត៌មានដូចគ្នា ឬក៏ជាទម្លាប់ណាមួយដែលមនុស្សទូទៅដឹង(ក្នុងបរិបទ វប្បធម៌ ធម្មជាតិ ជាដើម)។ ជាទូទៅ គេប្រើសម្រាប់តែសំណួរ ចំណែកចម្លើយ ជាប្រភេទប្រយោគបដិសេធ។ ក.សីហាមានបានទៅ១វត្តនៅ?(បរិបទនៅរដូវបុណ្យភ្ជុំ)។ ខ.សីហា មិញ មានជួបគ្រូអត់? (បរិបទដែលអ្នកសួរគិតថា សីហាមានលទ្ធភាពដែលអាចជួបគ្រូ ដែលសីហាស្គាល់គ្រូនោះហើយ)។ *ស្អែក សីហាមានបាទទៅជួបគ្រូអត់? មិនអាចបានទេ។ ដូច្នេះ យើងអាចទាញសន្និដ្ឋានបានថា ពាក្យមានជាជំនួយកិរិយាដែលប្រាប់បំណែននៅអតីតកាល ដែលអាចថា មានលក្ខណៈដូចធ្លាប់។

ទម្រង់ទីបួន

៤. មាន ជាប្រភេទពាក្យដែលមានលក្ខណៈស្ទើរតែដូចគ្នានឹងទម្រង់ទី២ដែរ គ្រាន់តែខុសគ្នាត្រង់មួយមានប្រធាន មួយគ្នាប្រធានប៉ុណ្ណោះ។ លក្ខណៈរួមរបស់វា គឺបង្ហាញអ្វីមួយដែលមាននៅក្នុងលោកៈ ដែលអាចមើលឃើញឬស្ដាប់ឮបាន ពោលអ្វីមួយដែលមាននៅក្នុងលោកៈនោះមិនទាន់មានតម្លៃអ្វីទាំងអស់ វាមានតម្លៃបានអាស្រ័យលើពាក្យដែលនៅខាងក្រោយបន្តបន្ទាប់របស់វា។ ឧ. កាលពីព្រេងនាយ មានមនុស្សប្រុសម្នាក់ រស់នៅក្បែរផ្ទះ ...។ (បើយោងតាមសាស្ត្រាចារ្យ នន់ ដារ៉ា)។
ក. មានភ្លៀងអត់មើលទៅ? ខ.*មេឃមានភ្លៀងអត់មើលទៅ? គ. ស្អែកហ្នឹង មានភ្លៀងអត់មើលទៅ? ទាំងបីខាងលើមានទម្រង់ស្ទើរតែ ប៉ុន្តែមិនអាចប្រើបានដូចគ្នាបានទេ។

ញ៉. ផល្លី សុផេន

០៤ វិច្ឆិកា ២០១៩

ឯកសារពាក់ព័​ន្ធ

៙ វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ បោះពុម្ពឡើងវិញ ១៩៨៩ ទំ.៨៨០-៨៨១