Learning About Khmer (LAK)

វណ្ណយុត្ត-របាទ វណ្ណយុត្ត - របាទ (-៌) របាទ (រ-បាត) ន. ជើងអក្សរ រ (ហៅដោយសន្មតិ), ជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ ដែលខ្មែរប្រើតាមបែប រេផៈសំស្ក្រឹត មានរូបសណ្ឋានដូច្នេះ(-៌); នៅក្នុងសិលាចារឹកខ្មែរបុរាណច្រើនប្រើ រ ពេញតួ, សម្រាប់ប្រើដាក់លើអក្សរតួចុង ដើម្បីធ្វើអក្សរតួដើមបន្ទាប់នោះឱ្យមានសូរសំឡេងញ័រ, ប្រើចំពោះតែភាសាសំស្ក្រឹតឬសំស្ក្រឹតក្លាយ, ដូចជា គ័ភ៌, ទុគ៌ត, ទុព៌ល, ធម៌, បព៌ត, ព័ណ៌, ធម៌អាថ៌ ជាដើម; ប៉ុន្តែបើមានស្រៈដែលទើសពិបាកសរសេរនោះត្រូវដាក់អក្សរ រ ពេញតួពីលើជើងអក្សរខាងចុងវិញ, ដូចជា ទុរ្ភិក្ស, មូរ្តី, រាមកេរ្តិ៍, តិរ្ថិយ, អន្យតិរ្ថិយ ជាដើម; ចួនកាលមិនមានស្រៈទើសទែងទេ ប៉ុន្តែគួរឱ្យច្រឡំពិបាកអាន ក៏ត្រូវដាក់តួ រ លើជើងអក្សរខាងចុងបានដែរ, ដូចជា កម៌ន៑, អាស្ចាយ៌, អាចាយ៌ ប្រើជា ករ្ម័ន, អស្ចារ្យ, អាចារ្យ ជាដើម (ប្រើសម្រួលឱ្យងាយមើលងាយថា)។ បើមានអក្សរ រ ជាតួប្រកបពីខាងចុង, នឹងប្រើជារបាទ(រេផៈ)នេះផងពុំបានឡើយ, ដូចជា ជ័រ, ដើមសង្ឃ័រ, ញ័រ, ទទ័រ ជាដើម(សរសេរយ៉ាងនេះត្រឹមត្រូវហើយ) កុំសរសេរ ជ័រ៌, … ទទ័រ៌ ឬ ជារ៌, … ទទារ៌ ដូច្នេះឡើយ(ម.ព. បាទ១ ន. និង រេផៈ ផង)។ (វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ទំ.៩៩៣) រេផៈ ន. (រេផ) អក្សរ រ; ពាក្យ។ ឈ្មោះវណ្ណ...

សេចក្ដីផ្ដើមអំពីវណ្ណយុត្ត-វណ្ណវាទ វណ្ណយុត្ត-វណ្ណយុត្តិ-វណ្ណវាទ កន្លងមក ខ្ញុំឃើញនៅលើបណ្ដាញសង្គមមានបង្ហោះច្រើនទាក់ទងសញ្ញាវណ្ណយុត្តិ ប៉ុន្តែការបង្ហោះនោះគ្រាន់តែប្រាប់ឈ្មោះវណ្ណយុត្តិ បើពន្យល់ក៏មិនលំអិត ដែលនាំឱ្យអ្នកមើលដែលមិនទាន់ច្បាស់នៅតែមិនទាន់ច្បាស់ដដែលជាដដែល។ ដោយឃើញយ៉ាងនេះ ខ្ញុំក៏សម្រេចចិត្តសិក្សាតាមចំណេះ តាមពេលដើម្បីនឹងឈ្វេងយល់ ហើយស្វែងរកចម្លើយទុកជាការចេះខ្លួនឯងមួយ និងចែកនូវចំណេះដល់អ្នកដែលមិនទាន់ចេះមួយ។ វណ្ណយុត្ត ឬ –យុត្តិ (វ័ន-ណៈយុត) ន. (បា. ស.; សំ. វណ៌យុក្ត ឬ–យុក្តិ) គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងអក្សរ វណ្ណយុត្តសម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាខ្មែរមាន១៨យ៉ាងគឺ [...] ។ (វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧) វណ្ណយុត្តិ មកពីពាក្យ វណ្ណៈ ផ្សំនឹង យុត្តិ។  វណ្ណ ឬ វណ្ណៈ ១ (វ័ន-ណៈ) ន. (បា. វណ្ណ; សំ. វណ៌) អក្សរ។ (វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧)  យុត្ត គឺការប្រកប ការភ្ជាប់ចូល(នឹងអ្វីៗ)។ (អ៊ុម គយ, ធាតុសង្គ្រោះ ១៩៦៦) ដូច្នេះ វណ្ណយុត្ត គឺជាស្នាមគំនូសដែលភ្ជាប់នឹងអក្សរ ដើម្បីប្រកបឬសម្គាល់លក្ខណៈ។ បើយោងតាមវចនានុក្រមខ្មែរ វណ្ណយុត្តមាន១៨ ដូចជា៖ សញ្ញាខណ្ឌ(។) សញ្ញាសួរ(?) សញ្ញារបាទ(៌) សញ្ញាទណ្ឌឃាត(៍)ជាដើម។ ប៉ុន្តែបណ្ឌិតច័ន្ទ...

ធ្នះជាអ្វី? ធ្នះ នៅផ្លូវ៦០ទៅផ្សារអ៊ីអន៣ ធ្នះ ន. ទីស្រប់នៅលើមែក, លើប្រគាបឈើ ឬមានសសរធ្វើកណ្ដាលវាល, ធ្វើក្នុងព្រៃឬក្នុងទឹកសម្រាប់លាក់ខ្លួនពួនចាំចាប់ចាំប្រហារសត្វឬក្រពើ។ បើសិនបើខ្ញុំមិនធ្លាប់បានប្រទះពាក្យ ធ្នះ នោះខ្ញុំនឹងនិយាយថា ធ្នើបង់សំណាញ់ ឬក៏ប្រដាប់ឈរបង់សំណាញ់បាត់ទៅហើយ។  ដូច្នេះ បើសិនជាយើងមិនធ្លាប់ដឹងទេ នោះយើងមិនគួរណានឹងនិយាយថាពាក្យខ្មែរគ្មានទេ។ ពិសេសអ្នកដែលនិយមភាសាបរទេសជាជាងខ្មែរ។

អ្វីជាពាក្យកម្ចី អ្វីជាពាក្យកម្លាយ អ្វីជាពាក្យក្លាយ? វាក្យសព្ទ-ពាក្យកម្លាយ_ពាក្យក្លាយ_ពាក្យកម្ចី ជាដំបូង យើងត្រូវបែងចែកចម្លើយជាពីរសិន៖ ១) ពាក្យកម្ចី ពាក្យកម្លាយ ជាលទ្ធផលដែលកើតចេញពីវិធីកង្កើតពាក្យមួយបែប។ ២) ពាក្យក្លាយ ជាលទ្ធផលដែលកើតចេញពីការវិវត្តចេញពីពាក្យដើមដោយឆ្លងកាត់ពេល កន្លែង និងសម្រួលតាមភាសា។ - ពាក្យកម្លាយ ជាពាក្យដែលកើតចេញពីវិធីកម្លាយ។ (ក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ ២០១៣) - ពាក្យក្លាយ ជាពាក្យដែលបានផ្លាស់ប្ដូររូបសព្ទខុសប្លែកពីពាក្យដើមដោយឆ្លងកាត់មួយរយៈពេលនៃការប្រើប្រាស់។ (ក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ ២០១៣) - ពាក្យកម្ចី ជាពាក្យដែលខ្ចីពីភាសាដទៃ។ + ពាក្យកម្លាយ នៅក្នុងភាសាខ្មែរមានវិធីកម្លាយច្រើនដើម្បីនឹងបង្កើតពាក្យថ្មីដែលជាសន្តាននឹងគ្នា។ ឧ. បង្កើត < កើត + បង៑- ; ខ្នើត < កើត + -ន៑- ; កំណើត < កើត + -អម៑/ណ-។  + ពាក្យកម្ចី នៅក្នុងភាសាខ្មែរយើងមានប្រភពមកពីភាសាសំស្ក្រឹត(កន្ត្រៃ) បាឡី(មនុស្ស) បារាំង(សាក់កាដូ) អង់គ្លេស(កុំព្យូទ័រ) ថៃ(បៃតង) ចិន(ហុងស៊ុយ) ...។  + ពាក្យក្លាយ នៅក្នុងភាសាខ្មែរមានពីរយ៉ាង ១) ដោយក្រីពាក្យវែងជាខ្លី - ភ្នំអាសន្នទុក្ខ > ភ្នំសន្ទុក។ ២) ដោយសម្រួលសូរមកជាខ្មែរ - ...

ហេតុអ្វីទូកងត្រូវស្រែក? ចំពោះអ្នកដែលចូលចិត្តទូកមិនជាពិបាកឆ្លើយទេ គឺដើម្បីកម្លាចិត្ត និងបង្កើនភាពរំពងអឺងកង។ ប៉ុន្តែនៅមានចំណុចជាច្រើនទៀតដែលយើងត្រូវលើកយកមកពិភាក្សារកហេតុផល។ ទូកចែវ ១. ដំណើរការដាក់ទូកចុះពីលើបង្គង ជាធម្មតាទូកមានជំនាងកាត់ជាព្រលឹកព្រាយ អ្នកតា ... ដូច្នេះជាធម្មតាគេលេងភ្លេងថ្វាយឬក៏មានបញ្ជាន់រូបផងដែរ។ ពេលគេធ្វើពិធីទាក់ទងនឹងព្រលឹងហើយ គេលើកទូកចេញពីបង្គង។ មុនលើកចេញចំណុះត្រូវចូលស្នែងតាមខ្ទងនៃទូករៀងៗខ្លួន ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃមានរទេះអូសដូច្នេះមិនសូវជាសែងទេ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ចំណុះនៅតែនៅអបសងខាងទូកដើម្បីទប់។ មានមនុស្សម្នាក់អាចជាអ្នកបក់ក្បាលទូកឬអ្នកដែលគេយល់ថាល្អស្រែកឡើង៖  យក្សអរ..., ចំណុះស្រែក ហ៊ើ/អើយ។  ចំពោះទូកខ្លះស្រែកបន្ថែមទៀត៖  យក្សខឹង..., ចំណុះស្រែក ហ៊ឺ...។ អ្នកផ្ដើមគ្រហឹមតប ហ៊ឺ! ចំណុះតបវិញ ហ៊ឺ។  ថាដូច្នេះគម្រប់៣ដងទើបគេលើកទូកចុះទឹក។ ពេលគេចាប់ផ្ដើមចុះអុំទូក ចំណុះចុះអង្គុយក្នុងទូកពេញហើយ អ្នកបក់ក្បាលស្រែកមុនចេញដំណើរដូចករណីខាងលើដែរ។ បន្ទាប់មកអ្នកក្បាលឱ្យចំណុះអុំថយយកទី ពេលចេញពីកំពង់ល្មមនឹងប្រះឡើងទៅខាងលើយកទីហើយ គេចាប់ផ្ដើមក្រោកឈរនៅផ្នែកខាងក្រោយដែលហៅថាជ្រោង។ ហើយអ្នកបក់ក្បាលស្រែក៖ ...