Learning About Khmer (LAK)

សូរដូច - ផ្សា ផ្សារអ្នកចូលចិត្តផ្សា(រ)មួយណា? សូមមើល  សទិសសព្ទ វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ៖ ផ្សា ១ កិ. ឬ គុ. ឈឺចាប់ពើតរោលឆៀបៗដោយមុខសស្ត្រា, របួស, ដាច់, រលាត់, ប៉ះពាល់ត្រូវ, ប្រទះនឹងជាតិជូរ, ប្រៃ, ហឹរ...។ ផ្សាខ្លោច ឬ ខ្លោចផ្សា កើតទុក្ខសង្រេងដោយសេចក្ដីស្ដាយស្រណោះឬដោយសេចក្ដីអាល័យហាក់ដូចជាឆេះខ្លោចឈឺផ្សាក្នុងចិត្ត។ ផ្សា ២ អា. និ. (ព. បុ.) ព្រោះ, ហេតុតែ, ដោយហេតុ; តាមតែ, តាមតែចង់, ព្រោះតែចំណង់ : ផ្សានឹងបាន ចង់តែនឹងបាន។ (ព. កា.) : លោកថាស្រីនោះ ចិត្តអាក្រក់ស្មោះ ស្អប់ដំបូន្មាន ផ្សាដោយសារចិត្ត ទុច្ចរិតសន្ដាន បង្ហិនធនធាន ចើកអាសមាយា។... (កាព្យច្បាប់ស្រីជាព្រះរាជនិពន្ធនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា...) ។ មើលពាក្យកាព្យ ស្រី ទៀតផង ។ ផ្សា ៣ កិ. ផ្សងតាមកម្ម, ផ្សងព្រេង; ទ្រាំទ្រ, ទ្រាំអត់; កាត់ក្ដីសន្ដោសតាមមានតាមបាន : ផ្សាជាអ្នកកម្សត់ទុគ៌ត (ម. កណ្ឌមហារាជបព្វៈ) ។ ផ្សារ ១ ន. (ក្លាយមកពីពាក្យបរទេសថា ប៊ៈហ្សារ) ទីប្រជុំទិញលក់របស់ផ្សេងៗ គឺប្រជុំផ្ទះឬរានតូចធំដែលគេដាក់ទំនិញលក់ដូរ។ បុរាណប្រើពាក្យនេះថា អាប័ណ (ម.ព.នេះផង)។ ផ្សារផ្សោ ផ្សារស្ដុកស្ដម្ភនិងផ្សាររាយរងនៅលាយចម្រុះគ្នា (ព.សា.) ។ ផ្សារ ២ កិ. ភ្...

ការបង្កើតពាក្យ-បម្រើបម្រាស់ពាក្យ ពេលដែលលោកអ្នកបានឃើញរូបនេះ អ្នកនឹងហៅវាថាម៉េច? ហើយអ្នកគិតថាពាក្យដែលមានក្នុងវចនានុក្រមមានដែរឬទេ? បើសិនជាយើងរកពាក្យនេះនៅក្នងវចនានុក្រមខ្មែររបស់ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ នោះយើងនឹងមិនអាចរកឃើញទេ។ យើងត្រូវតែរកប្រភពផ្សេងដូចជា៖ Bulldozer ប៊ុលដូស៊ែរ, ម៉ាស៊ីនឈូស ឬពង្រាបដី។ (វចនានុក្រមបារាំង-ខ្មែរ តិប-យក់, ថាវ-គន្ធ ១៩៦២, បោះឡើងវិញ ២០០៤) ប៊ុលដូស័រ [ប៊ុល-ដូ-ស័រ] ន. យានគ្រឿងចក្រមានកង់ច្រវាក់ដែកម្យ៉ាងសម្រាប់ឈូសឆាយសម្អាតដី។ (វចនានុក្រមខ្មែរ រាជបណ្ឌិត្យសភា ២០២២)។ នៅក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ មនុស្សនិយាយ អាប៊ុល, អាឈូស, ឡានឈូសដី, ប៊ុលដូស័រ។ ចំពោះពាក្យទាំងបីនេះ ពាក្យអាប៊ុល មានប្រជាប្រិយភាពជាងគេ។ តែគួរឱ្យស្ដាយ មិនមានក្នុងវចនានុក្រម។ បើសិនជាខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងដាក់វា ហើយប្រាប់ឱ្យមើលក្នុងពាក្យណាដែលគិតថាគួរតែសរសេរ។