សម្ដី

-

សម្ដី 

វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ _ សម្ដី

បើយើងមើលតាមទម្រង់ និងអំណោយន័យ សម្ដី កម្លាយចេញពី ស្ដី ដោយប្រើផ្នត់ជែកទម្រង់ /-សព-/។ 

វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ _ សម្ដី (ត)
យើងបំបែក ស្ដី > ស៑ + ដី (សញ្ញា វិរាម (៑) នៅខាងលើបញ្ជាក់ថាព្យញ្ជនៈនោះគ្មានស្រៈកប់តួអាស្រ័យជាមួយឡើយ។ បើសិនជាយកអក្សរសូរវិទ្យាអន្តរជាតិមកសង នោះយើងនឹងឃើញ sɗɜj > s + ɗɜj

ស្ដី + [-អ់ម៑-] > សម្ដី
sɗɜj + [-ɒm-] > sɒmɗɜj

ដូច្នេះផ្នត់ជែក[អ់ម៑] មាននាទីក្នុងវេយ្យាករណ៍បង្កើតពាក្យជានាមសព្ទ(ជាទូទៅ)។ ហើយជាធម្មតាវាស្ដែងន័យពាក្យកម្លាយនោះជាលទ្ធផលដែលបានពាក្យឫស។ ដូច ស្ដី ជាពាក្យឫស សម្ដី ជាពាក្យកម្លាយ ដែលកម្លាយដោយប្រើផ្នត់ជែក ដូច្នេះ សម្ដី គឺជាអ្វីដែលបានពីស្ដី។

អ្វីដែលឆ្ងល់នោះ ខ្មែរមានពាក្យប្រើខ្លួនឯងហើយ ម្ដេចក៏ចាំបាច់ខ្ចីពីបរទេសមកប្រើទៅវិញ?










Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

ពាក្យផ្ទុយ-បដិសព្ទ

-
Image
ពាក្យផ្ទុយ-បដិសព្ទ ជាពាក្យគូដែលមានភាពផ្ទុយគ្នា ដោយមានសណ្ឋានផ្សេងដូចជា កម្រិតធៀប(ធំ-តូច, ខ្ពស់-ទាប, វែង-ខ្លី, ...) កម្រិតគូ(ស្លាប់-រស់, ស-ខ្មៅ, ខុស-ត្រូវ, ...) កម្រិតទ្វេ​(ប្ដី-ប្រពន្ធ, ម៉ែ-ពុក, ទឹក-ដី, ...)។ ចំពោះ​ពាក្យផ្ទុយ​ដែលយើង​ធ្លាប់ដឹង​កន្លង​មក​នោះ​មិនមាន​អ្វីដែលគួរឱ្​យពិបាកនឹងរក​នោះ​ទោះ ហើយយើងទាំង​អស់គ្នា​ក៏យល់ស្រប​គ្នាជា​ច្រើនមក​ហើយ​ដែរ។ តែអ្វីដែលយើង​លើកយកមក​ពិចារណា​នៅទីនេះ គឺពាក្យផ្ទុយដែល​មានជម្រើស​ច្រើន​ដូចជា ស-ខ្មៅ ជាដើម ដែលមាន​ចំណោទសួរ​ថា ហេតុដូចម្ដេច​បានជា ស ផ្ទុយនឹង ខ្មៅ ម្ដេច​ក៏មិនផ្ទុយ​នឹង ក្រហម ឬព័ណ៌អ្វី​ផ្សេងទៅ? មួយទៀត ចំពោះ​ពាក្យខ្លះ​ដែលមិន​មានពាក្យ​ផ្ទុយនោះ តើបានអ្វី​មក​ធ្វើផ្ទុយ? តាមដែល​យើងដឹង​កន្លង​មក គេប្រើ អត់/មិន/ឥត/ពុំ បើ​សំស្ក្រឹត-បាឡី គេប្រើ អ សុ-ទុ ជាបុព្វបទ​ជាដើម។ តើចំណុច​ដូចដែល​ពោល​មកខាង​លើជាពាក្យផ្ទុយ​ឬទេ? ចំពោះបំណកស្រាយ​លើពាក្យខ្លះដែល​យើងចាត់​ទុកថា ពាក្យផ្ទុយដូចជា  ស-ខ្មៅ  ជាករណីដែល​យើងនឹង​លើកយកមកបកស្រាយជាគោលក្នុង​ការបកស្រាយពាក្យផ្សេងៗដែលមានលក្ខណៈ​នឹងពាក្យនេះ។  ខ្មៅ  ជាអ្វិដែលងឹតៗ ហើយ​ពេលយប់ មាន​សភាពងងឹត ដែលងងឹតនោះគឺមិនអាច​បញ្ចាំងឱ្យភ...
Read more

ឈឺ ចុក ចាប់ ផ្សា ក្រហាយ

-
Image
 ឈឺ ចុក ចាប់ ផ្សា ក្រហាយ ដំបូង យើងត្រូវសួរសំណួរថា តើវាដូចគ្នាឬខុសគ្នា? បើដូច/ខុសយ៉ាងដូចម្ដេច? ចំពោះសំណួរនេះ មិនមានបញ្ហាចោទទេ សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរដែលជាម្ចាស់ភាសា ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នករៀនភាសាខ្មែរជាភាសាទីពីរ នោះនឹងពិបាកបែងចែកឱ្យដាច់ចេញពីគ្នាណាស់ ខ្លះមិនទាំងយល់ដល់ផង ដោយគេសួរថា "ខ្ញុំឈឺពោះ។ ខ្ញុំចុកពោះ។" តើខុសគ្នាយ៉ាងម៉េច? ច្បាស់ណាស់បើសិនជាយើងមិនធ្លាប់សញ្ជឹងគិត នោះអាចនឹងឆ្លើយថាដូចគ្នា ឬឆ្លើយយករួចខ្លួន។ នៅក្នុងសំណួរខាង ខ្ញុំចង់ឱ្យអ្នកមើលសាកល្បងឆ្លើយដោយខ្លួនឯងជាមុនសិន ហើយចាំមើលទិន្នន័យដែលខ្ញុំផ្ដល់ជូន រួចហើយមើលបំណកស្រាយរបស់ខ្ញុំ ហើយចាំសំយោគជាមួយនឹងគំនិតអ្នកមើល។ ខ្ញុំសង្ឃឹមថាអ្នកមើលនឹងចូលរួមបញ្ចេញយោបល់។ បន្ទាប់យើងនឹងយក វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ទំព័រ៧៩ ក្រហាយ គុ. ក្ដៅផ្សា : ក្រហាយខ្លួន។ ទំព័រ១៩៣ ចាប់ ១ កិ. កាន់មាំ : ចាប់ចោរ។ តាំងផ្ដើម : ចាប់ធ្វើការ។ ផ្ដួចឡើង, មាន : ចាប់មន្ទិល, ចាប់ឈឺ, ចាប់ជំងឺ។ ទំព័រ១៩៨ ចុក កិ. បិទដោយឆ្នុក។ សៀតណែនដូចគេចុក : ចុកពោះ។ ន. ឬ គុ. ឈ្មោះជំងឺឈឺខ្មួលខ្មាញ់ក្នុងពោះបណ្ដាលអំពីខ្យល់សៀតណែន តឹងដូចគេចុងដោយឆ្នុក : ជំងឺចុក, រោគចុកពោះ។ ឈ្មោះថ្នាំកែជំងឺចុក : ...
Read more

សង្គមភាសា-ការប្រើប្រាស់ពាក្យ

-
Image
ការប្រើប្រាស់ពាក្យ (របស់អ្នកកាសែតសព្វថ្ងៃ) នេះជាអត្ថបទមួយដែលចេញពីកាសែតកោះសន្តិភាព ហើយខាងលើជាអត្ថបទកែឡើងវិញរបស់អ្នកភាសាម្នាក់។ ដំបូងខ្ញុំនឹងវិភាគលើការប្រើប្រាស់៖ មានផ្ទៃពោះ - ផើម ស្លាប់ - ងាប់  យើងឃើញថាអ្នកកាសែតប្រើប្រាស់ពាក្យមិនត្រូវតាមសណ្ឋានរបស់ពាក្យមួយណាសម្រាប់សត្វ មួយណាសម្រាប់មនុស្ស។  ម្ដាយកូន - ម៉ែកូន - មេកូន ចំពោះពាក្យនេះ ការប្រើម្ដាយកូន ក៏នៅតែមិនត្រូវនឹងសណ្ឋានពាក្យដែរ។ ចំពោះបញ្ហានេះ ជារឿងដែលកើតមានឡើងច្រើនមកហើយ ដែលមានប្រើទាំងក្នុងក្មេងទំនាន់(Gen Z) និងក្នុងចំណោមថ្នាក់ដឹកនាំ ព្រមទាំងអ្នកចេះដឹងក្រៅភាសាផងដែរ ដោយឃើញគេប្រើ៖ គាត់ញ៉ាំស្មៅមួយថ្ងៃប៉ុន្មានដង។ វា ជំនួសដោយ គាត់, ស៊ី ជំនួសដោយ ញ៉ាំ។  តាមទំនោរនេះ មានគំនិតពីរធំៗ៖ អ្នកចេះភាសាបរទេសជាងភាសាខ្មែរ ដែលភាសានោះគេមិនបែងចែកពាក្យសម្រាប់សត្វឬមនុស្សទេ អ្នកស្រឡាញ់សត្វ ដោយទុកសត្វដូចជាសមាជិកគ្រូសារស្មើនឹងមនុស្ស ឥឡូវ យើងនឹងពិនិត្យលើការយល់ដឹងរបស់អ្នកសរសេរអត្ថបទវិញម្ដង។  ហេតុអ្វីបានជាគាត់ប្រើពាក្យ ក្រុមបុគ្គលអគតិ?  ដើម្បីនឹងឆ្លើយសំណួរនេះ យើងត្រូវតែឈ្វេងយល់កត្តាជុំវិញជាមុនសិន  ហេតុអ្វីបានជាគេលេងរបាំត្រុដិ ហើយបាញ់ប្រើសសម្ល...
Read more