Posts

ការអានពាក្យ សព្វ-សព្ទ

Image
 សព្ទ-សព្វ សព្ទ/សព្វ តើអ្នកទាំងអស់គ្នាធ្លាប់ឆ្ងល់ទេ ហេតុដូចម្ដេចបានជាពាក្យនេះខុសតែ ជើង  ព/វ សោះ តែអំណានខុសគ្នាទៅវិញ? បើសិនជាយើងយកការសង្កេតជាទូទៅ រាល់ពាក្យដែលកម្ចីពីភាសាសំស្ក្រឹតឬបាលី ហើយមានជើង នោះជាធម្មតាគេអាន -ា បន្តក់ ហើយផ្ដួលសូរទៅតាមមូលភេទអអ៊។  មូលភេទ អ __ សព្ទ (សាប់), ខណ្ឌ (ខាន់), ឆត្រ (ឆាត់), ចក្ក (ចាក់) មូលភេទ អ៊ __ ភណ្ឌ (ភាន់), ធម្មតា (ធាម់មៈដា > ធាំមៈដា) មិត្រភក្តិ (មិត ភាក់) ប៉ុន្តែយើងឃើញមានពាក្យប្រកបនឹង ង្/ន្ មានជើងខ្លះអានផ្សេងពីករណីខាងលើដូចជា អង្គ (អង់), ចតុរង្គ (ចាក់.តុ.រ៉ង់)។ គង្គ (គង់), ប្រពន្ធ (ប្រ.ពន់) ដោយសារតែបែបនេះហើយបានជាគេប្រើសំយោគសញ្ញា (-័) ។ ប៉ុន្តែយើងមិនវិភាគលើករណីអាននេះទេ គោលបំណងយើងគឺសាកគិតតែទៅលើពាក្យ សព្ទ/សព្វ តែប៉ប៉ឹណ្ណោះ ព្រោះប្លែកគួរឱ្យយកមកពិចារណា។ សព្ទ -- មិនមានបញ្ហាអ្វីដែលយើងត្រូវវិភាគទេ ព្រោះវាស្ថិតនៅក្នុងក្រុមដែលមានលក្ខណៈទូទៅដោយអានថា សាប់។  ចំណែកឯពាក្យ សព្វ ប្លែកចេញពីលក្ខណៈទូទៅ មូលហេតុអាចមកពី ១) វចនានុក្រមបង្គាប់ឱ្យអាន សប់ ២) ដោយខ្លាចច្រឡំនឹងពាក្យ សព្ទ បើសិនជាឱ្យអានថា សាប់(សព្វ) ៣) អាចក្លាយមកពីពាក្យកម្ចីសំស្ក្រឹតមុនគឺ សារពើ ៤) ឬមានល...

ការបង្កើតពាក្យនិងការប្រើប្រាស់ពាក្យ (ឡានទឹក/រថយន្តពន្លត់អគ្គីភ័យ, ឡានពេទ្យ/រថយន្តសង្គ្រោះបន្ទាន់/សាមុយ/អំប៊ូឡង់, ...)

Image
ការបង្កើតពាក្យ-ការប្រើប្រាស់ពាក្យ ឡានពេទ្យ, ឡានទឹក ; រថយន្តសង្គ្រោះបន្ទាន់, រថយន្តពន្លត់អគ្គីភ័យ ធម្មតាពាក្យថ្មីឯណានីមួយកើតឡើង គឺគេបង្កើតដើម្បីកំណត់សម្គាល់នូវអ្វីមួយដែលអាចជារបស់ គំនិត សភាវ ជាដើម។  ចំពោះការបង្កើតពាក្យមានពីរមជ្ឈដ្ឋាន ១)កើតចេញពីមហាជន ២)កើតចេញពីក្រុមមនុស្សមួយក្រុមតូច។ ដូចយ៉ាងពាក្យ ឡានពេទ្យ, ឡានទឹក ជាពាក្យដែលកើតចេញពីមហាជន ហើយគេប្រើជាទូទៅ រួមទាំងអ្នកដែលស្ថិតក្នុងចំណោមក្រុមមនុស្សមួយក្រុមនោះផងដែរ។  តើហេតុអ្វីបានជាគេបង្កើតពាក្យថ្មីដែលមិនយកពាក្យមហាជនមកដាក់តែម្ដងទៅ? សូមចូលរួមឆ្លើយដោយខ្លួនឯង៖ អាចមកពីពាក្យនោះសាមញ្ញពេក? អាចមកពីពាក្យនោះខ្លីពេក? អាចមកពីពាក្យនោះមិនត្រូវនឹងភាសាបរទេស? ...? ឬក៏អាចមកពីគេជោរ? ខ្ញុំបានឃើញការបង្កើតពាក្យមួយចំនួន គឺគេបង្កើតឱ្យទេព្តាមើល បើយើងជារាស្ត្រសាមញ្ញ មិនអាចយល់បានទេ។

និយាយ

Image
 និយាយ មូលហេតុដែលនាំឱ្យសរសេរមានរូប និយាយ ដូចសព្វថ្ងៃអាចចេញពីបាតុភូតសម្របសូរគឺ ន្យាយ > ន្យ.យាយ > និ.យាយ > នី.យៃ។ បើយើងបកស្រាយតាមសូរវិទ្យា យ [j] ជាព្យញ្ជនៈកន្លះដែលទីបន្លឺរបស់វានៅជិតនឹងស្រៈ អ៊ី [i] ដែលជាហេតុងាយនឹងផ្លាស់គ្នាណាស់ បើសិនជាមានករណីដូចជា ន្យ [nj] ដែល ន ជាព្យញ្ជនៈខ្យល់ច្រមុះ ដូច្នេះការបញ្ចេញសម្លេងផ្សំគ្នាពីរបែបនេះ មិនអាចទៅរួចទេ គឺត្រូវការសម្របសូរដោយត្រូវការអាគម/ស្នៀតមកជំនួយ គឺ អ៊ី។ ន្យាយ > ន + អ៊ី (អាគម) + យាយ > នីយាយ/និយាយ (ជាក់ស្ដែងមានប្រើទាំងពីរ)

ស្ដី

Image
 ស្ដី ស្ដី ជាពាក្យខ្មែរហើយ ហើយក៏យើងនៅតែប្រែដែរ ចុះម្ដេចបានជាយើងខ្ចីពាក្យពីភាសាបរទេសមកប្រើជំនួសវិញ? ឬក៏មនុស្សទំនាន់នោះជោរដូចក្មេងសព្វថ្ងៃប្រើភាសាអង់គ្លេសដែរ? បើសិនជាមែន មនុស្សដែលនិយមខ្មែរ គេជេរដូចសព្វថ្ងៃដែរឬក៏ទេណ៎!  សព្វថ្ងៃនេះគេជេរ គេគាំទ្រ ទៅតាមទំនោរមនុស្សម្នាក់ៗ តើអនាគត អាចនឹងមានគេសសើរថាខ្មែរសម្បូណ៌ពាក្យប្រើដូចអ្នកបច្ចុប្បន្នកំពុងតែសសើរអ្នកមុនដែរឬទេ? សាកល្បងបិទភ្នែកស្រមៃឬអនុញ្ញាតឱ្យខ្លួនឯងស្រមៃមើល។ នេះជាឃ្លាដែលពេញនិយមនៅប៉ុន្មានថ្ងៃនេះ។

ថា (/កថា)

Image
ថា (/កថា) វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ - ថា សទ្ទានុក្រម សំស្ក្រឹត ខ្មែរ បារាំង _ កថា (ពៅ សាវរស ២០១៣ បណ្ណាគារអង្គរ) នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ យើងឃើញថាមិនមានប្រាប់ប្រភព ដូច្នេះវចនានុក្រមច្បាស់ជាចាត់ទុកថាជាពាក្យខ្មែរ។ ចំណែកសទ្ទានុក្រម សំស្ក្រឹត-ខ្មែរ-បារាំង របស់ពៅ សាវរស យើងឃើញថាមានប្រភពមកពី កថា ដែលស្ដែងន័យពីរដូចគ្នានឹងវចនានុក្រម ១- នាម និងកិរិយា, ២-និបាត។ 

ថ្លែង

Image
  ថ្លែង វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ _ ថ្លែង បើយើងមើលលើទម្រង់ពាក្យ ថ្លែង យើងអាចថាជាពាក្យកម្លាយចេញពីពាក្យឫស៖ ករណី_ តែង ដោយប្រើផ្នត់ជែក [-ល-] ប៉ុន្តែអ្វីដែលយើងមិនអាចថាបាននោះ ដោយសារមិនមានការសិក្សាណាមួយនិយាយថាមានមូលតា(ពាក្យដែលមិនឯករាជ្យ ប៉ុន្តែមានន័យក្នុងវេយ្យាករណ៍)។ ហើយបើយោងតាមអំណោយន័យ សម្ដែងតាមរបៀបហូរហែ នោះយើងឃើញថាវាមានទំនាក់ទំនងនឹង តែង ព្រោះ សម្ដែង កម្លាយចេញពីពាក្យឫស តែង > ស្ដែង > សម្ដែង។  ករណី_ លេង ដោយប្រើផ្នត់ដើម [ត-] ត > ថ ជាការសម្របសូរ ហើយទម្រង់មូលតានេះក៏មិនទាន់មានការសិក្សាណាមួយច្បាស់លាស់ដែរ តែបើសិនជាយើងយោងលើពាក្យ ត្រុក អាចមកពី រុក + [ត-] នោះយើងអាចទាញចេញជាលក្ខណៈឆ្លងបាន។ ដូច្នេះ លេង + [ត-] > ថ្លេង > ថ្លែង 

ពោល

Image
ពោល វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ _ ពោល  ពោលជាពាក្យកម្ចី ប៉ុន្តែ ខ្មែរយើងបានប្រើនិងអាចបង្កើតពាក្យកម្លាយចេញពីពាក្យកម្ចីនោះគឺ ពោល + [អ៊់ម៑/ន-] > ពំនោល