Learning About Khmer (LAK)

 ចេះ-ដឹង-យល់-ស្គាល់ បើយើងមើលតាមអំណោយន័យ និងការប្រើប្រាស់ក្នុងបរិបទខ្លះ យើងពិតជារកភាពខុសគ្នាមិនឃើញទេ ប៉ុន្តែយើងនៅតែអាចរកភាពខុសគ្នាបានខ្លះដោយយោងទៅតាមកម្រងទិន្នន័យភាសា។ ចេះ - ដឹងជាក់ យល់ជាក់ ដឹង - បានដំណឹង ចូលចិត្តជាក់ យល់ជាក់ ជ្រាបច្បាស់ យល់ - ឃើញដោយប្រាជ្ញ គិតឃើញច្បាស់ ស្គាល់ - ចាំបាន ចាំជាក់ ដឹងបាន ដឹងច្បាស់ បើសិនជាយើងពិនិត្យនិងសាកល្បងយកពាក្យមកពន្យល់តាមវចនានុក្រម នោះយើងនឹងឃើញថា៖ យល់ > យល់ជាក់/ដឹង > ដឹងច្បាស់/ស្គាល់។ ដឹងជាក់ យល់ជាក់ / ចេះ។ ដូច្នេះ ដឹង + យល់ = ចេះ, យល់ > ដឹង > ស្គាល់។ តាមសេចក្ដីសន្និដ្ឋានខាងលើ យើងអាចទាយចេញជាមូលដ្ឋានយ៉ាងដូច្នេះ យល់មានព័ត៌មាននៅនឹងក្បាល ប៉ុន្តែមិនអាចបញ្ចេញសកម្មភាពបាន។ ចំណែក ដឹង មានព័ត៌មាននៅនឹងក្បាលដែលជាដំណើរការមួយអាចនឹងបញ្ចេញជាសកម្មភាពមកខាងក្រៅបាន។ រីឯ ចេះ គឺមានព័ត៌មាន និងអាចបញ្ចេញសកម្មភាពមកខាងក្រៅដោយស្ទាត់ជំនាញ។ ដោយយើងផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឃ្លា៖ ខ្ញុំយល់អំពីទម្រង់វេយ្យាករណ៍របស់ភាសាអង់គ្លេស។  ខ្ញុំដឹងអំពីភាសាអង់គ្លេស។  ខ្ញុំចេះភាសាអង់គ្លេស។ នៅក្នុងឃ្លាទីមួយ គឺមនុស្សនេះមិនអាចប្រើប្រាស់ភាសាអង់គ្លេសដើម្បីទំនាក់ទំនងបានទេ។ ចំណែកឃ្លាទីពីរ គា...

  យល់ /jʊl/ យល់ កិ. ឃើញដោយប្រាជ្ញា, គិតឃើញច្បាស់ : យល់ការខុសត្រូវ។ យល់ចិត្ត ឃើញជ្រៅដល់ទឹកចិត្ត។ យល់ព្រម ព្រមតាម, អនុលោមតាម, ឃើញត្រូវជាមួយ។ យល់មុខ យោគយល់ឬអត់ឱនដោយយល់ថាមានមុខមានឈ្មោះ, រើសមុខ : ឱ្យដោយយល់មុខ, លម្អៀងព្រោះយល់មុខ។ល។ (វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ទំ.៩៤៤)។

 ចេះ /cɛeh/ ចេះ ១ កិ. ដឹងជាក់, យល់ជាក់ : ចេះអក្សរ។ ចេះ ២ គុ. ដែលមានចំណេះ : មនុស្សចេះ, អ្នកចេះ។ (វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ទំ.២០៣)។

ការប្រើប្រាស់ពាក្យ (របស់អ្នកកាសែតសព្វថ្ងៃ) នេះជាអត្ថបទមួយដែលចេញពីកាសែតកោះសន្តិភាព ហើយខាងលើជាអត្ថបទកែឡើងវិញរបស់អ្នកភាសាម្នាក់។ ដំបូងខ្ញុំនឹងវិភាគលើការប្រើប្រាស់៖ មានផ្ទៃពោះ - ផើម ស្លាប់ - ងាប់  យើងឃើញថាអ្នកកាសែតប្រើប្រាស់ពាក្យមិនត្រូវតាមសណ្ឋានរបស់ពាក្យមួយណាសម្រាប់សត្វ មួយណាសម្រាប់មនុស្ស។  ម្ដាយកូន - ម៉ែកូន - មេកូន ចំពោះពាក្យនេះ ការប្រើម្ដាយកូន ក៏នៅតែមិនត្រូវនឹងសណ្ឋានពាក្យដែរ។ ចំពោះបញ្ហានេះ ជារឿងដែលកើតមានឡើងច្រើនមកហើយ ដែលមានប្រើទាំងក្នុងក្មេងទំនាន់(Gen Z) និងក្នុងចំណោមថ្នាក់ដឹកនាំ ព្រមទាំងអ្នកចេះដឹងក្រៅភាសាផងដែរ ដោយឃើញគេប្រើ៖ គាត់ញ៉ាំស្មៅមួយថ្ងៃប៉ុន្មានដង។ វា ជំនួសដោយ គាត់, ស៊ី ជំនួសដោយ ញ៉ាំ។  តាមទំនោរនេះ មានគំនិតពីរធំៗ៖ អ្នកចេះភាសាបរទេសជាងភាសាខ្មែរ ដែលភាសានោះគេមិនបែងចែកពាក្យសម្រាប់សត្វឬមនុស្សទេ អ្នកស្រឡាញ់សត្វ ដោយទុកសត្វដូចជាសមាជិកគ្រូសារស្មើនឹងមនុស្ស ឥឡូវ យើងនឹងពិនិត្យលើការយល់ដឹងរបស់អ្នកសរសេរអត្ថបទវិញម្ដង។  ហេតុអ្វីបានជាគាត់ប្រើពាក្យ ក្រុមបុគ្គលអគតិ?  ដើម្បីនឹងឆ្លើយសំណួរនេះ យើងត្រូវតែឈ្វេងយល់កត្តាជុំវិញជាមុនសិន  ហេតុអ្វីបានជាគេលេងរបាំត្រុដិ ហើយបាញ់ប្រើសសម្ល...

សម្ព័ន្ធវិទ្យា ទន្សាយរត់បុកគល់ឈើងាប់ នៅក្នុងឃ្លាខាងលើ ខ្ញុំបានស្ដាប់អាយ៉ៃតាព្រហ្មម៉ាញ និងយាយយ៉យ(នួនសារី) ដោយសារការស្ដាប់នោះនៅតាមផ្លូវ ដូច្នេះមិនដឹងប្រភពច្បាស់លាស់នោះទេ តែដឹងសំឡេងថាពួកគាត់ទាំងពីរខាងលើ។  ពេលតាម៉ាញបង្កើតបរិបទ៖ មានលោកសង្ឃនិមន្តបិណ្ឌបាត្រ ហើយទន្សាយឃើញលោកសង្ឃក៏ផ្អើល"រត់បុកគល់ឈើងាប់"។ តើលោកសង្ឃមានបាបឬទេ? យាយយ៉យឆ្លើយថា៖ បាប ព្រោះទន្សាយងាប់ដោយសារផ្អើលព្រះសង្ឃ។ តាម៉ាញថា៖ បាបអី? បើវារត់បុកគល់ឈើងាប់ហ្នឹង។ ទន្សាយរត់ទៅទៀតទៅ។ ក្នុងករណីនេះបរិបទដូចនេះយើងមិនដឹងថាច្បាស់ថាឃ្លានេះចង់និយាយអំពីអ្វីច្បាស់ទេ ទាល់តែមានបំណកស្រាយបន្ថែម។  ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏យើងអាចវែងញែកតាមរចនាសម្ព័ន្ធបានដូចខាងក្រោម៖ ១- ទន្សាយ បោលបុក គល់ឈើងាប់។ ក្នុង១- យើងឃើញថា ងាប់ ជាកិរិយា ប៉ុន្តែមានមុខងារជាកម្មបទបញ្ជាក់លក្ខណៈឱ្យនាមខាងមុខវាគឺ គល់ឈើ បង្កើតបានជាកន្សោមនាម(កន)ដែលមានមុខងារជាកម្មបទរងអំពើពីកិរិយា(កិ) បោលបុក ដែលសម្ដែងពីឬបម្រាប់កន្សោមនាមដើម(ទន្សាយ)ដែលមានមុខងារជាប្រធាន។ នេះជាឃ្លានិងន័យដែលតាម៉ាញចង់ស្ដែងន័យឡើង។ ចំណែកយាយយ៉យ គាត់បានចាញ់បន្លំគំនិតរបស់តាម៉ាញត្រង់មានព្រះសង្ឃ និងបាប ដែលជាហេតុនាំឱ្យគាត់យល់ដល់ន័យមួយផ្សេងដូចខាង...

វាក្យសព្ទ #4 - ឃើញ  IPA: khɤ:ɲ, kheugn In Khmer, the word “ ឃើញ ” is often translated into English as to see. However, when translating from English into Khmer, to see can have different meanings depending on the context, such as “ ឃើញ ” or “ ជួប ” When to see means “ ឃើញ ” I ride my motorbike and see many things along the road. I saw him at the market. In these examples, “ ឃើញ ” refers to seeing something naturally, without intentionally paying attention to it. This is different from “ មើល ” which usually implies focusing on something deliberately. For example: I watch TV. He is looking at a book. Depending on the context, “ មើល ” can be translated as to look or to watch in English. When to see means “ ជួប ” See you tomorrow. See you later. In these examples, to see means to meet someone, not simply to perceive something with the eyes.