Learning About Khmer (LAK)

តម្លៃគុណនាម តម្លៃគុណនាម  អ្វីជាតម្លៃគុណនាម?   ជាលទ្ធភាពចងសម្ព័ន្ធរៀងគ្នាក្នុងប្រយោគ។  ឧទាហរណ៍៖ ១. តុធំខ្មៅពីរគ្រឿងនេះ។ ២. តុខ្មៅធំពីរគ្រឿងនេះ។ ៣. ?តុពីរខ្មៅធំគ្រឿងនេះ។ ៤. តុពីរគ្រឿងខ្មៅធំនេះ។ ៥. តុពីរគ្រឿងនេះធំខ្មៅ។ ពិនិត្យ៖  + ពាក្យ គ្រឿង ជាគុណនាមរនាប់មិនអាចផ្ដាច់ចេញពីគុណនាមចំនួន(ពីរ)បានទេ។ ដូច្នេះតម្លៃរបស់គុណនាមរនាប់នៅលំដាប់រៀងបន្ទាប់ពីរគុណនាមចំនួន។ + ពាក្យ ធំ ជាគុណនាមមាឌ ឯពាក្យ ខ្មៅ ជាគុណនាមព័ណ៌ ហើយពាក្យ ពីរគ្រឿង ជាកន្សោមគុណនាមចំនួន ដែលយើងអាចឆ្លាសលំដាប់រៀងគ្នាបាន ដូច្នេះគុណនាមទាំងបីប្រភេទនេះ មានតម្លៃស្មើគ្នា។ ការសន្និដ្ឋានបឋម៖  តុ + ធំខ្មៅ/ខ្មៅធំ + ពីរ + គ្រឿង + នេះ នាម + គុណនាមមាឌ/គុណនាមព័ណ៌ + គុណនាមចំនួន + គុណនាមរនាប់ + គុណនាមកំណត់ គំនូសតាំង៖ ន. - - - - - - គុ.មាឌ - - - - - - គុ.ព័ណ៌ - - - - - - គុ.ចំនួន - - - - - - គុ.រនាប់ - - - - - - គុ.កំណត់ ការកំណត់នេះដោយយោងតាមតែឧទាហរណ៍ខាងលើប៉ុណ្ណោះ មិនទាន់សិក្សាលំអិតទេ។ នៅអត្ថបទក្រោយៗទៀត ទើបយើងនឹងលំអិត។ ចំពោះអត្ថបទនេះ យើងគ្រាន់តែទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកទស្សនាគិតសិនប៉ុណ្ណោះ។ បើយើងពិចារណាអំពីឧទាហរណ៍ខាងក្រោមនេះ ៦. តុធំ...

សិក្សាអំពីពេលវេលា (ថ្ងៃ) សិក្សាអំពីពេលវេលា ហេតុអ្វីយើងសិក្សាអំពីពាក្យទាំងនេះ? ដោយសារយើងចង់ដែងអំពី ១)ខ្មែរយល់យ៉ាងម៉េចអំពីពេលវេលា!? ២)ពាក្យខ្មែរប៉ុន្មាន ពាក្យកម្ចីប៉ុន្នាន!? ៣) អាចនឹងមានអ្វីនៅខាងក្រោយពាក្យនេះទៀតឬអត់។ ទិន្ន័យដែលយើងសិក្សា គឺស្រង់ចេញពីវចនានុក្រមខ្មែរ ហើយនឹងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្ដែងមាន៥៨ពាក្យ ក្នុងនោះពាក្យខ្មែរមាន២៣ពាក្យ(ដោយសន្មត) ពាក្យកម្ចីពីសំស្ក្រឹតបាលី ៣៥ពាក្យ។ (សូមមើល  សម្រង់ពាក្យពីវចនានុក្រម ) ដោយយើងចង់សិក្សាអំពីយោបល់របស់ខ្ញុំអំពីពេល ដូច្នេះយើងនឹងសិក្សាតែលើពាក្យខ្ញុំជាគោល លែកលែងករណីខ្លះ បើចាំបាច់។ ដំបូងចែកតាមប្រភេទ៖ ក) គ្មានលំដាប់ : គ្រា ស្របក់។ ខ) មានលំដាប់ : ១) ម៉ោង ២) ព្រលឹម ថ្ងៃត្រង់  ព្រលប់ ល្ងាច ពាក់កណ្ដាល់យប់ ៣) ព្រឹក រសៀល ៥) ថ្ងៃ យប់ ៥) ថ្ងៃ ៦) ខែ ៧) ឆ្នាំ។  តទៅនេះ យើងនឹងពិនិត្យលើប្រភេទពាក្យមានលំដាប់។ ចំពោះពាក្យម៉ោង យើងមិនយកមកសិក្សាទេ ដោយសារវាជាពាក្យកើតក្រោយ។ ដូច្នេះយើងសិក្សាតែទៅលើពាក្យ "ព្រលឹម ព្រលប់ ថ្ងៃត្រង់ ពាក្យកណ្ដាលយប់ ល្ងាច, ព្រឹក រសៀល/ថ្ងៃ ល្ងាច, ថ្ងៃ យប់, ថ្ងៃ, ខែ, ឆ្នាំ"ប៉ុណ្ណោះ។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងលើកយកពាក្យ ថ្ងៃ/ង៉ៃ មកសិក្សាមុនគេ ព្រោះវ...

សំណេរ : ហ្អ-អ្ហ? សំណេរ ហ្អ/អ្ហ បើសិនជាយើងមើលនៅក្នុងវចនានុក្រម មិនមានសរសេរ ហ្អ ទេ គឺមានតែ អ្ហ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្ដែង យើងឃើញមានសរសេរ ហ្អ បែបនេះវិញ។ នេះជាការច្រឡំ ឬក៏មិនចេះ មិនបានដឹង ឬក៏សរសេរតាមសំឡេង?។  សំណេរ ហ្អ/អ្ហ ជាយោបល់ យើងគួរតែសរសេរ អ្ហ តាមវចនានុក្រម មិនគួរអីសរសេរតាមទំនើងចិត្តទេ។ 

សិក្សាអំពី-នុង នុ៎ង នុះ នុ៎ះ នេះ នោះ ហ្នឹង នុង នុ៎ង នុះ នុ៎ះ នេះ នោះ ហ្នឹង ? តើអ្នកធ្លាប់ចាប់អារម្មណ៍អំពីពាក្យទាំងនេះដែរឬទេ? ហើយអ្នកយល់ច្បាស់អំពីវាដែរឬទេ? ដើម្បីឆ្លើយសំណួរខាងលើ យើងត្រូវដឹងអំពីអំណោយន័យចេញពីវចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ៖ - ដូច្នឹង (ដូច-ច្នឹង) ន. ដូចហ្នឹង, ដូចនេះ, ដូច្នេះ (ទោះបីសរសេរ ដូចហ្នឹង ក៏ត្រូវអានថា ដូច្នឹង ដែរ)។ (ទំ.៣០៩) - ដូច្នេះ (ដូច-ច្នេះ) និ. ដូចនេះ, យ៉ាងនេះ (ទោះបីសរសេរ ដូចនេះ ក៏ត្រូវអានថា ដូច-ច្នេះ ដែរ)។ (ទំ.៣០៩) - ដូច្នោះ (ដូច-ច្នុះ) និ. ដូចនោះ, យ៉ាងនោះ (ទោះបីសរសេរជា ដូចនោះ ក៏ត្រូវអានថា ដូច-ច្នុះ ដែរ)។ (ទំ.៣០៩) - ណេះណោះ (--ណុះ) កិ.វិ. ពីនេះពីនោះ, នាយអាយ : និយាយណេះណោះ គឺនិយាយពីនេះខ្លះ ពីនោះខ្លះ ឬនិយាយតំណាលពីខាងនាយខ្លះ ពីខាងអាយខ្លះផ្សែផ្សំឱ្យតែខាងបានការ។ (ទំ. ៣២៩) - នុ៎ង (ព.សា) សព្វ. នុ៎ះ, ហ្នឹង : នាងនុ៎ង, មនុស្សនុ៎ង, យ៉ាងម៉េចទៅរឿងនុ៎ង?, ធ្វើអ្វីនុ៎ង? (ម.ព. ហ្នឹង ទៀតផង)។ (ទំ. ៥១៨) - នុះ សព្វ. ពាក្យសម្រាប់និយាយចង្អុលប្រាប់នូវអ្វីៗ ឬ មនុស្សសត្វដែលនៅក្រៅហត្ថបាស មើលទៅឃើញ ប៉ុន្តែមិនឆ្ងាយពេកទេ : សុំអ្នកមេត្តាឱ្យក្រដាសជិតដៃអ្នកនុះមកខ្ញុំ; បន្ទាត់អ្នកណានុះ? (គ...

ថ្នាក់ពាក្យ-មុខងារ  (កិរិយា) សម្ព័ន្ធវិទ្យា : ថ្នាក់ពាក្យ-មុខងារ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនឹងផ្ដោតសំខាន់លើថ្នាក់ពាក្យនិងមុខងាររបស់"កិរិយា" ដែលជាកិរិយាមួយប្រភេទអាច។ យើងមិនទាន់កំណត់ពាក្យដើម្បីកំណត់ប្រភេទកិរិយានេះនៅឡើយទេ គ្រាន់តែយើងរំលេចសាកល្បង។ យើងនឹងយកទម្រង់សម្ព័ន្ធពីរបែបជាមូលដ្ឋានដើម្បីវិភាគ។ ១) ត្រីអាំង ២) ខ្ញុំមានត្រីអាំង។ ៣) ខ្ញុំអាំងត្រី។ ៤) ល្ហុងបុក ៥) ខ្ញុំមានល្ហុងបុក។ / ៥) ខ្ញុំមានបុកល្ហុង។ ៦) ខ្ញុំបុកល្ហុង។ ៧) ខ្ញុំល្ហុងបុក។* វិភាគ៖ ១) ត្រីអាំង : ក្នុងឧទាហរណ៍នេះ យើងអាចដឹងជាដំបូង គឺកន្សោមនាម ដែលមាននាម(ត្រី) និងកិរិយា(អាំង) បញ្ជាក់ឱ្យនាមខាងដើម(ត្រី) បង្កើតបានជាកន្សោមនាមមួយ គឺត្រីអាំង។ ចំពោះមុខងារ យើងអាចកំណត់បានព្រោះយើងដឹងថាមានមុខងារជាគុណបទ។ នៅត្រង់ ២) ខ្ញុំមានត្រីអាំង។ យើងអាចដឹងថ្នាក់ពាក្យ(ត្រីអាំង)ជាកន្សោមនាម មានមុខងារជា កម្មបទ។ ហើយកិរិយា(អាំង)បញ្ជាក់ឱ្យនាម(ត្រី)នៅខាងមុខ។ នៅត្រង់ចំណុច ៤) ល្ហុងបុក គឺកន្សោមនាម ដែលមាននាម(ល្ហុង) និងកិរិយា(បុក) បញ្ជាក់ឱ្យនាមខាងដើម(ល្ហុង) បង្កើតបានជាកន្សោមនាមមួយ គឺល្ហុងបុក។ ចំពោះមុខងារ យើងអាចកំណត់បានព្រោះយើងដឹងថាមានមុខងារជាគុណបទ។ នៅត្រង់ ៥...

សម្រង់ពាក្យទាក់ទងនឹងទីកន្លែង ទីកន្លែង វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ;  ទីកន្លែង ៖ ១) កន្លែង ន. ស្ថាន, ទី, តំបន់ : កន្លែងធ្វើការ, កន្លែងផ្ទះ, កន្លែងដេក។ (ទំ. ២១) ២) កំលុង(កំ-ល៉ុង) ន. ទី, ពួក, ក្រុម, ក្រវល់ : នៅក្នុងកំលុងជាមួយគ្នា។ (ទំ. ៦២) ៣) ខណ្ឌ ១ (ខ័ន) ន. (សំ.បា.) សង្កាត់, ប៉ែក, កំណត់, ប៉ែកអាណាខែត្រ។ នាទីដែលមានឃុំច្រើនឡើង ហើយដែលមានចៅហ្វាយខណ្ឌមួយកាន់កាប់រាជការ; ខណ្ឌត្រូវឡើងស្រុក ហើយស្រុកត្រូវឡើងខែត្រ, ជួនកាលខណ្ឌឡើងផ្ទាល់ទៅខែត្រក៏មាន: ខណ្ឌភ្នំពេញ។ ពាក្យខាងលើនេះ ប្រើតែក្នុងសម័យជាន់ដើម, សព្វថ្ងៃគេប្រើពាក្យ ស្រុក ជំនួស ខណ្ឌ វិញ។ (ទំ. ៩៥) ៤) ខេត្ត (ខែត) ន. (បា.; សំ ក្សេត្រ) ស្រែ; ចំការ; តំបន់, នាទី។ ភាគផែនដីដែលបែងជាអន្លើៗ មានប្រជុំស្រុកច្រើនដោយរដ្ឋបាលបញ្ញត្ត : ខេត្តកណ្ដាល, ខេត្តកំពង់ចាម។ល។ ប្រើតាមទម្លាប់ជាប់មកជាយូរហើយ សរសេរជា ខែត្រ។ (ទំ. ១០១) ៥) ឃុំ ២ ន. នាទីក្នុងអំណាចមេឃុំមួយ គឺប្រជុំភូមិច្រើន ឬ តិចតាមបញ្ញត្តិរាជការរដ្ឋបាល : មន្ត្រីឃុំ, មេឃុំ, ប្រាក់សម្រាប់ឃុំ។ ឥឡូវនេះប្រើជា សង្កាត់; មេឃុំហៅថាចៅសង្កាត់។ (ទំ. ១៦២) ៦) ចក្រវាល ឬ ចក្កវាឡ (ច័ក-ក្រៈ វ៉ាល, ច័ក-កៈ វ៉ាល) ន. (សំ. ឬ បា....

ថ្នាក់ពាក្យ-មុខងារ  (គុណនាម) សម្ព័ន្ធវិទ្យា : ថ្នាក់ពាក្យ-មុខងារ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនឹងផ្ដោតសំខាន់លើថ្នាក់ពាក្យនិងមុខងារ របស់គុណនាម។  យើងនឹងយកទម្រង់សម្ព័ន្ធពីរបែបជាមូលដ្ឋានដើម្បីវិភាគ។ ១) តុស្អាត ២) ខ្ញុំទិញបានតុស្អាត។ ៣) ស្រីស្អាតម្នាក់នេះរស់នៅខេត្តជាមួយខ្ញុំ។ ៤) គាត់ស្អាត។ ៥) គាត់ស្អាតណាស់។ វិភាគ៖ ១) តុស្អាត : ក្នុងឧទាហរណ៍នេះ យើងអាចដឹងជាដំបូង គឺកន្សោមនាម ដែលមាននាម(តុ) និងគុណនាម(ស្អាត)បញ្ជាក់ឱ្យនាមខាងដើម(តុ) បង្កើតបានជាកន្សោមនាមមួយ គឺតុស្អាត។ ចំពោះមុខងារ យើងមិនអាចកំណត់បានទេ លុះត្រាណាតែវាស្ថិតនៅក្នុងប្រយោគសិន។ នៅត្រង់ ២) គាត់ទិញបានតុស្អាត។ យើងអាចដឹងថ្នាក់ពាក្យ(តុស្អាត)ជាកន្សោមនាម មានមុខងារជា កម្មបទ។ ហើយគុណនាម(ស្អាត)បញ្ជាក់ឱ្យនាម(តុ)នៅខាងមុខ។ នៅត្រង់ចំណុច៣) ស្រីស្អាតម្នាក់នេះរស់នៅខេត្តជាមួយខ្ញុំ។ កន្សោមនាម "ស្រីស្អាតម្នាក់នេះ" មានមុខងារជាប្រធានក្នុងប្រយោគ។ ហើយ ស្អាត ជាគុណនាមបញ្ជាក់ឱ្យនាម ស្រី។  ដូច្នេះ ១) ២) ៣) មានទម្រង់សម្ព័ន្ធដូចគ្នា។  បើយោងទៅលើសេចក្ដីខាងលើ ស្អាត មានថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម និងមានមុខងារជាគុណបទបញ្ជាក់លក្ខណៈឱ្យនាមដែលនៅខាងមុខវា។ ហើយបើយោងលើវិធីធ្វើតេស្តរកគ...