សូរដូច-សទិសសូរ-សូររលឿ

-
សូរដូច - ផ្សា ផ្សារអ្នកចូលចិត្តផ្សា(រ)មួយណា?

សូមមើល សទិសសព្ទ
វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ៖
  • ផ្សា ១ កិ. ឬ គុ. ឈឺចាប់ពើតរោលឆៀបៗដោយមុខសស្ត្រា, របួស, ដាច់, រលាត់, ប៉ះពាល់ត្រូវ, ប្រទះនឹងជាតិជូរ, ប្រៃ, ហឹរ...។ ផ្សាខ្លោច ឬ ខ្លោចផ្សា កើតទុក្ខសង្រេងដោយសេចក្ដីស្ដាយស្រណោះឬដោយសេចក្ដីអាល័យហាក់ដូចជាឆេះខ្លោចឈឺផ្សាក្នុងចិត្ត។
  • ផ្សា ២ អា. និ. (ព. បុ.) ព្រោះ, ហេតុតែ, ដោយហេតុ; តាមតែ, តាមតែចង់, ព្រោះតែចំណង់ : ផ្សានឹងបាន ចង់តែនឹងបាន។ (ព. កា.) : លោកថាស្រីនោះ ចិត្តអាក្រក់ស្មោះ ស្អប់ដំបូន្មាន ផ្សាដោយសារចិត្ត ទុច្ចរិតសន្ដាន បង្ហិនធនធាន ចើកអាសមាយា។... (កាព្យច្បាប់ស្រីជាព្រះរាជនិពន្ធនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា...) ។ មើលពាក្យកាព្យ ស្រី ទៀតផង ។
  • ផ្សា ៣ កិ. ផ្សងតាមកម្ម, ផ្សងព្រេង; ទ្រាំទ្រ, ទ្រាំអត់; កាត់ក្ដីសន្ដោសតាមមានតាមបាន : ផ្សាជាអ្នកកម្សត់ទុគ៌ត (ម. កណ្ឌមហារាជបព្វៈ) ។
  • ផ្សារ ១ ន. (ក្លាយមកពីពាក្យបរទេសថា ប៊ៈហ្សារ) ទីប្រជុំទិញលក់របស់ផ្សេងៗ គឺប្រជុំផ្ទះឬរានតូចធំដែលគេដាក់ទំនិញលក់ដូរ។ បុរាណប្រើពាក្យនេះថា អាប័ណ (ម.ព.នេះផង)។ ផ្សារផ្សោ ផ្សារស្ដុកស្ដម្ភនិងផ្សាររាយរងនៅលាយចម្រុះគ្នា (ព.សា.) ។
  • ផ្សារ ២ កិ. ភ្ជាប់ភ្ជិតដោយទឹកបន្សារ : ផ្សារឆ្នាំងស្ពាន់, ផ្សារឡតស័ង្កសី។
បើសិនជាយើងវិភាគលើពាក្យ 
  1. ផ្សារ ភ្ជាប់ភ្ជិតដោយទឹកបន្សារ។ នោះយើងនឹងអាចស្វែងរកពាក្យឫសដូចខាងក្រោម
    • ប + សារ > ប្សារ > ផ្សារ
ផ្នត់ដើម [ប៑-] ស្ដែងន័យថា ធ្វើឱ្យ, ចំណែក សារ គឺប្រសើរ ដូច្នេះ ផ្សារ គឺធ្វើឱ្យប្រសើរ។ 
    • ប + សា > ប្សា > ផ្សា
ចំពោះផ្នត់ដើមដូចគ្នា ប៉ុន្តែពាក្យឫសខុសគ្នា សា ដែលមានន័យថា កើតឡើងវិញ ដូច្នេះ ផ្សា គឺធ្វើឱ្យកើតឡើងវិញ។ 

បើយោងតាមន័យនៃពាក្យខាងលើ យើងអាចធៀបនឹងរបស់ក្នុងលោកៈដែលវាស្ដែងឡើង ផ្សា(រ) គឺរបស់ដែលមិនទាន់មាន ឬមានហើយ តែមិនល្អ មិនប្រសើរ ដើម្បីឱ្យរបស់នោះកើតមាន ហើយប្រសើរឡើង គេត្រូវការផ្សារ។ ផ្សារស្ពាន់ គឺបិទភ្ជិតកន្លែងដែលធ្លុះ គឺមិនប្រសើរ ទៅ ប្រសើរ។ ផ្សារស្នួរ គឺយកដែកបិទភ្ជាប់ឱ្យចេញជារូបរាងស្នួរ គឺពីរបស់មិនមានសារៈទៅជាមានសារៈ។ 

ដូច្នេះផ្សារ ដែលមានន័យថាភ្ជាប់ភ្ជិតដោយទឹកបន្សារក្លាយមកពីបន្សំរវាងផ្នត់ដើម[ប៑-]ទម្រង់/ព-/+ពាក្យឫស[សារ]>ផ្សារ។


Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

ឈឺ ចុក ចាប់ ផ្សា ក្រហាយ

-
Image
 ឈឺ ចុក ចាប់ ផ្សា ក្រហាយ ដំបូង យើងត្រូវសួរសំណួរថា តើវាដូចគ្នាឬខុសគ្នា? បើដូច/ខុសយ៉ាងដូចម្ដេច? ចំពោះសំណួរនេះ មិនមានបញ្ហាចោទទេ សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរដែលជាម្ចាស់ភាសា ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នករៀនភាសាខ្មែរជាភាសាទីពីរ នោះនឹងពិបាកបែងចែកឱ្យដាច់ចេញពីគ្នាណាស់ ខ្លះមិនទាំងយល់ដល់ផង ដោយគេសួរថា "ខ្ញុំឈឺពោះ។ ខ្ញុំចុកពោះ។" តើខុសគ្នាយ៉ាងម៉េច? ច្បាស់ណាស់បើសិនជាយើងមិនធ្លាប់សញ្ជឹងគិត នោះអាចនឹងឆ្លើយថាដូចគ្នា ឬឆ្លើយយករួចខ្លួន។ នៅក្នុងសំណួរខាង ខ្ញុំចង់ឱ្យអ្នកមើលសាកល្បងឆ្លើយដោយខ្លួនឯងជាមុនសិន ហើយចាំមើលទិន្នន័យដែលខ្ញុំផ្ដល់ជូន រួចហើយមើលបំណកស្រាយរបស់ខ្ញុំ ហើយចាំសំយោគជាមួយនឹងគំនិតអ្នកមើល។ ខ្ញុំសង្ឃឹមថាអ្នកមើលនឹងចូលរួមបញ្ចេញយោបល់។ បន្ទាប់យើងនឹងយក វចនានុក្រមខ្មែរ ១៩៦៧ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ទំព័រ៧៩ ក្រហាយ គុ. ក្ដៅផ្សា : ក្រហាយខ្លួន។ ទំព័រ១៩៣ ចាប់ ១ កិ. កាន់មាំ : ចាប់ចោរ។ តាំងផ្ដើម : ចាប់ធ្វើការ។ ផ្ដួចឡើង, មាន : ចាប់មន្ទិល, ចាប់ឈឺ, ចាប់ជំងឺ។ ទំព័រ១៩៨ ចុក កិ. បិទដោយឆ្នុក។ សៀតណែនដូចគេចុក : ចុកពោះ។ ន. ឬ គុ. ឈ្មោះជំងឺឈឺខ្មួលខ្មាញ់ក្នុងពោះបណ្ដាលអំពីខ្យល់សៀតណែន តឹងដូចគេចុងដោយឆ្នុក : ជំងឺចុក, រោគចុកពោះ។ ឈ្មោះថ្នាំកែជំងឺចុក : ...
Read more

សង្គមភាសា-ការប្រើប្រាស់ពាក្យ

-
Image
ការប្រើប្រាស់ពាក្យ (របស់អ្នកកាសែតសព្វថ្ងៃ) នេះជាអត្ថបទមួយដែលចេញពីកាសែតកោះសន្តិភាព ហើយខាងលើជាអត្ថបទកែឡើងវិញរបស់អ្នកភាសាម្នាក់។ ដំបូងខ្ញុំនឹងវិភាគលើការប្រើប្រាស់៖ មានផ្ទៃពោះ - ផើម ស្លាប់ - ងាប់  យើងឃើញថាអ្នកកាសែតប្រើប្រាស់ពាក្យមិនត្រូវតាមសណ្ឋានរបស់ពាក្យមួយណាសម្រាប់សត្វ មួយណាសម្រាប់មនុស្ស។  ម្ដាយកូន - ម៉ែកូន - មេកូន ចំពោះពាក្យនេះ ការប្រើម្ដាយកូន ក៏នៅតែមិនត្រូវនឹងសណ្ឋានពាក្យដែរ។ ចំពោះបញ្ហានេះ ជារឿងដែលកើតមានឡើងច្រើនមកហើយ ដែលមានប្រើទាំងក្នុងក្មេងទំនាន់(Gen Z) និងក្នុងចំណោមថ្នាក់ដឹកនាំ ព្រមទាំងអ្នកចេះដឹងក្រៅភាសាផងដែរ ដោយឃើញគេប្រើ៖ គាត់ញ៉ាំស្មៅមួយថ្ងៃប៉ុន្មានដង។ វា ជំនួសដោយ គាត់, ស៊ី ជំនួសដោយ ញ៉ាំ។  តាមទំនោរនេះ មានគំនិតពីរធំៗ៖ អ្នកចេះភាសាបរទេសជាងភាសាខ្មែរ ដែលភាសានោះគេមិនបែងចែកពាក្យសម្រាប់សត្វឬមនុស្សទេ អ្នកស្រឡាញ់សត្វ ដោយទុកសត្វដូចជាសមាជិកគ្រូសារស្មើនឹងមនុស្ស ឥឡូវ យើងនឹងពិនិត្យលើការយល់ដឹងរបស់អ្នកសរសេរអត្ថបទវិញម្ដង។  ហេតុអ្វីបានជាគាត់ប្រើពាក្យ ក្រុមបុគ្គលអគតិ?  ដើម្បីនឹងឆ្លើយសំណួរនេះ យើងត្រូវតែឈ្វេងយល់កត្តាជុំវិញជាមុនសិន  ហេតុអ្វីបានជាគេលេងរបាំត្រុដិ ហើយបាញ់ប្រើសសម្ល...
Read more

Vocabulary #4 - to see

-
Image
វាក្យសព្ទ #4 - ឃើញ  IPA: khɤ:ɲ, kheugn In Khmer, the word “ ឃើញ ” is often translated into English as to see. However, when translating from English into Khmer, to see can have different meanings depending on the context, such as “ ឃើញ ” or “ ជួប ” When to see means “ ឃើញ ” I ride my motorbike and see many things along the road. I saw him at the market. In these examples, “ ឃើញ ” refers to seeing something naturally, without intentionally paying attention to it. This is different from “ មើល ” which usually implies focusing on something deliberately. For example: I watch TV. He is looking at a book. Depending on the context, “ មើល ” can be translated as to look or to watch in English. When to see means “ ជួប ” See you tomorrow. See you later. In these examples, to see means to meet someone, not simply to perceive something with the eyes.
Read more