អំពីការបង្កើតពាក្យក្នុងចំណោមពាក្យផ្ទុយ
អំពីការបង្កើតពាក្យក្នុងចំណោមពាក្យផ្ទុយ
 |
| ការបង្កើតពាក្យ-កំណើតពាក្យ-សភាវនាម-ពាក្យផ្ទុយ |
១- គោលបំណងក្នុងការពិចារណារបស់យើង គឺនៅក្នុងតែរង្វង់នៃការបង្កើតពាក្យដោយប្រើវិធីម្លាយតាមរយៈផ្នត់'ជ្រែក/ជែក'[-អម៑- ឬ -អ៊ម៑-, អម៑/ណ- ឬ -អ៊ម៑/ន-]។
២- ហើយចំពោះការពិចារណានេះក៏មិនជាស៊ីជម្រៅអ្វីដែរ គឺជាការពិចារណាមួយកើតចេញពីចម្ងល់របស់ស្មេរប៉ុណ្ណោះ។
៣- ដោយស្មេរចេះតែឆ្ងល់ថា ពាក្យដែលគេសម្គាល់នូវលក្ខណៈឬសភាវមួយសុទ្ធតែកើតចេញពីក្រុមពាក្យផ្ទុយ ហើយពាក្យផ្ទុយនោះ គេយកតែខាងល្អដូចជា៖ ខ្ពស់-ទាប ពេលគេបង្កើតពាក្យដើម្បីនិយាយអំពីលក្ខណៈរបស់វា គេយកពាក្យ ខ្ពស់មកបង្កើត ; ដូចគ្នាដែរ ឆ្ងាយ-ជិត យក ឆ្ងាយ បានជា ចម្ងាយ, ជ្រៅ-រាក់ យក ជ្រៅ បានជា ជម្រៅជាដើម។
៤- ហេតុអ្វីបានជាយ៉ាងដូច្នេះ?
៥- ផ្នត់ជ្រែក ជាផ្នែកមួយនៃការបង្កើតពាក្យខ្មែរ ដោយយកធាតុណាមួយរបស់អក្សរ(ព្យញ្ជនៈ-ស្រៈ)ទៅដាក់ជ្រែកខាងក្នុងនៃពាក្យណាមួយ ដើម្បីឱ្យកើតបានពាក្យថ្មីមួយ។ ដូចជា ជម្រៅ/ជំរៅ <= ជ្រៅ + [-អម៑-] គឺគេយក អម៑ ទៅដាក់នៅចន្លោះ ជ្រ ដោយញែក ជ៑ ចេញពី រ៑ ។ របៀបដូចនេះ គេហៅថាផ្នត់ជ្រែកឬអន្តេបទ។ ចំណែកអក្សរដែលគេយកទៅដាក់ញែកនោះមាន អ ជាស្រៈ ម ជាព្យញ្ជនៈ គេឱ្យទម្រង់ថា សព។
៦- ទម្រង់
៦.ក- [-សព-]_(-អម៑-, -អ៊ម៑-) ; ធំ => ទំហំ, ខ្ពស់ => កំពស់/កម្ពស់
៦.ខ- [-សព/ព-]_(-អម៑/ណ, -អ៊ម៑/ន-) ; តឹង => តំណឹង, ទាប => ទំនាប
៧- ដូចដែលខ្ញុំបាននិយាយហើយថា នេះមិនមែនជាការសិក្សាទេ គឺគ្រាន់តែពិចារណា ជាគំនិតមួយដេលកើតចេញពីការឆ្ងល់ប៉ុណ្ណោះ។
៨- ឧទាហរណ៍
៨.ក- កម្ពស់-ទំនាប : ចេញពីពាក្យឫសពីរផ្សេងហើយ ដែលពាក្យឫសទាំងពីរនោះផ្ទុយគ្នា គឺ ខ្ពស់-ទាប តែលទ្ធផលនៃពាក្យកម្លាយបានស្ដែងន័យប្លែកពីគ្នា ដោយមិនមានលក្ខណៈផ្ទុយគ្នាដូចនឹងពាក្យឫសឡើយ។ កម្ពស់ ជាប្រវែងស្ថិននៅក្នុងទម្រង់បញ្ឈរ ពោលគឺគេគិតពីក្រោមឡើងទៅលើ។ ចំណែក ទំនាប មិនបានស្ដែងពីប្រវែងពីលើចុះក្រោមនោះទេ គឺស្ដែងអំពីលក្ខណៈនៃសណ្ឋានដីដែលទាបទៅវិញ។
៨.ខ- ចម្ងាយ-ជំនិត : ចេញពីពាក្យឫសពីរផ្សេងហើយ ដែលពាក្យឫសទាំងពីរនោះផ្ទុយគ្នា គឺ ឆ្ងាយ-ជិត តែលទ្ធផលនៃពាក្យកម្លាយបានស្ដែងន័យប្លែកពីគ្នា ដោយមិនមានលក្ខណៈផ្ទុយគ្នាដូចនឹងពាក្យឫសឡើយ។ ចម្ងាយ ជាប្រវែងស្ថិតនៅក្នុងទម្រង់ផ្ដេកពោលគឺគេគិតពីចំណុចមួយទៅចំណុចមួយផ្សេងទៀត។ ចំណែក ជំនិត មិនបានស្ដែងពីប្រវែងពីចំណុចមួយទៅចំណុចមួយទៀតនោះទេ គឺស្ដែងពីភាពជិតស្និទនៃទំនាក់ទំនង។
៨.គ- ជម្រៅ-?រំនាក់ : ចេញពីពាក្យឫសពីរផ្សេងហើយ ដែលពាក្យឫសទាំងពីរនោះផ្ទុយគ្នា គឺ ជ្រៅ-រាក់ តែលទ្ធផលនៃពាក្យកម្លាយបានស្ដែងន័យប្លែកពីគ្នា ដោយមិនមានលក្ខណៈផ្ទុយគ្នាដូចនឹងពាក្យឫសឡើយ។ ជម្រៅ ជាប្រវែងស្ថិននៅក្នុងទម្រង់បញ្ឈរឬចំណោត ពោលគឺគេគិតពីលើចុះទៅក្រោម។ ចំណែក រំនាក់ មិនមានការប្រើប្រាស់ឡើយ។
៨.ឃ- ទំហំ-តំណូច : ចេញពីពាក្យឫសពីរផ្សេងហើយ ដែលពាក្យឫសទាំងពីរនោះផ្ទុយគ្នា គឺ ធំ-តូច តែលទ្ធផលនៃពាក្យកម្លាយបានស្ដែងន័យប្លែកពីគ្នា ដោយមិនមានលក្ខណៈផ្ទុយគ្នាដូចនឹងពាក្យឫសឡើយ។ ទំហំ ជាសណ្ឋានឬមាឌឬផ្ទៃនៃរបស់ណាមួយ។ ចំណែក តំណូច មិនមានការប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយទេ ; តែវចនានុក្រមពន្យល់ថា កាលដែលនៅតូច, ភាពដែលនៅតូច។
៨.ង- តម្លៃ-តំហោក : ចេញពីពាក្យឫសពីរផ្សេងហើយ ដែលពាក្យឫសទាំងពីរនោះផ្ទុយគ្នា គឺ ថ្លៃ-ថោក តែលទ្ធផលនៃពាក្យកម្លាយបានស្ដែងន័យប្លែកពីគ្នា ដោយមិនមានលក្ខណៈផ្ទុយគ្នាដូចនឹងពាក្យឫសឡើយ។ តម្លៃ ជាកម្រិតនៃចំនួនលេខឬកម្រិតនៃសេចក្ដីល្អដែលគេឱ្យ។ ចំណែក តំហោក ជាកម្រិតនៃសេចក្ដីអាក្រក់ដែលគេឱ្យ តែមិនសូវប្រើប្រាស់ មាននៅក្នុងវេយ្យាករណ៍និងសៀវភៅខ្លះ មានធម្មបាលខៀវ-ជុំ ជាដើម។
៩- បើយោងទៅលើឧទាហរណ៍ខាងលើទាំងប៉ុណ្ណា យើងអាចទាញចេញបានថា៖ ១)ពាក្យផ្ទុយខាងល្អទាំងអស់បង្កើតពាក្យកម្លាយបាន ២)ពាក្យខាងមិនល្អមិនអាចបង្កើតពាក្យកម្លាយបានទាំងអស់ទេ ៣)ពាក្យកម្លាយដែលពាក្យផ្ទុយទាំងពីរអាចបង្កើតមិនសុទ្ធតែស្ដែងន័យផ្ទុយគ្នាឡើង ៤)ពាក្យខាងមិនល្អខ្លះមិនអាចមានលទ្ធភាពបង្កើតពាក្យកម្លាយទេ។
ញ៉.ផល្លី-សុផេន
២៤ សីហា ២០២១
Comments
Post a Comment